ΞΗΡΟΝΟΜΗ

ΤΟ ΧΩΡΙΟ ΑΠΟ ΨΗΛΑ

Ξ Η Ρ Ο Ν Ο Μ Η

 

Η Ξηρονομή είναι χωριό του νομού Βοιωτίας που ανήκει στο δήμο Θηβαίων, όπως αυτός συστάθηκε σύμφωνα με το Πρόγραμμα Καλλικράτης. Βρίσκεται στην κοιλάδα που σχηματίζουν τα μυθικά βουνά Ελικώνας και Κιθαιρώνας σε υψόμετρο 190 μέτρων, μεταξύ των ακτών του Κορινθιακού και της Θήβας. Στη βορινή πλευρά του χωριού περνά ο Περμησός ή Τερμησός ποταμός, γνωστός από την αρχαιότητα αφού στα νερά του καθρεφτίστηκε και πνίγηκε ο μυθικός Νάρκισσος. Εδώ βρέθηκε και η Φιλωτέρα, το ωραιότερο άγαλμα της Βοιωτίας, που συμβολίζει τη μητρότητα. Ο πληθυσμός του είναι 608 κάτοικοι σύμφωνα με την απογραφή του 2001και 700 περίπου κατοίκους της (απογραφής 1991), 350 περίπου παραμένουν μόνιμα στο χωριό. Στην περιοχή της Ξηρονομής υπήρχε στην αρχαιότητα ο οικισμός Δονακών που αναφέρεται από τον Παυσανία.

Άγνωστο παραμένει γιατί το χωριό ονομάστηκε Ξηρονομή. Είναι πιθανόν η ονομασία να προήλθε από την ξηρότητα του εδάφους και του κλίματος της περιοχής (ξηρά νομή) ή να πρόκειται για εξελληνισμό της Αρβανίτικης λέξης "Ξερομία", που κα αυτή υποδηλώνει τα παραπάνω εδαφολογικά και κλιματολογικά χαρακτηριστικά της περιοχής. Επικρατέστερη θεωρούμε την άποψη κατά την οποία η ετυμολογία της λέξεως Ξηρονομή προέρχεται από τις λέξεις ξηρονομικόν και ξηροτροφικόν, που σημαίνουν η μεν πρώτη το "βόσκειν επί της ξηράς ", σε αντίθεση με εκείνα που τρέφονται σε υγροτόπους ή στον αέρα(Πλάτων 264-Ι, Αθηναίος ο Ναυκρατίτης).    

Μετά την απελευθέρωση από τον Τουρκικό ζυγό (1821) και την ανασύσταση του νέου Ελληνικού κράτους, με βασιλικό διάταγμα που δημοσιεύτηκε στις 13 Οκτωβρίου 1835, η Ξηρονομή υπήχθη στο δήμο Άσκρης και στην Επαρχία Λιβαδειάς, ενώ με νεότερο διάταγμα της 28 Οκτωβρίου 1836 εντάχθηκε στο δήμο Θίσβης και στην Επαρχία Θηβών. Το 1914 με την κατάργηση των Δήμων, η Ξηρονομή όπως και τα άλλα παρακείμενα χωριά έγινε κοινότητα.

Τα τοπωνύμια της περιοχής της Ξηρονομής, κατά το μεγαλύτερο μέρος τους, αποδίδονται στην αρβανίτικη διάλεκτο, στις περισσότερες τους περιπτώσεις με το υποκοριστικό των κυρίων ονομάτων. Αυτό είναι πιθανόν να σημαίνει ότι η περιοχή αυτή, προ της εγκαταστάσεως σ' αυτή των Αρβανιτών, έμεινε για πολλά χρόνια ακατοίκητη.

Η Ξηρονομή δεν είναι γνωστό πότε άρχισε να κτίζεται. Πρώτη γραπτή αναφορά σε αυτή γίνεται από τον Άγγλο περιηγητή William Leake, ο οποίος την επισκέφθηκε στις 4 Φεβρουαρίου 1806, την οποία αναφέρει σαν μικρό αλλά σημαντικό χωριό. Γραπτή επίσης αναφορά  σε Ξηρονομαίους γίνεται για πρώτη φορά στις 2-3 Αυγούστου 1822 όταν ειδοποιημένοι μερικοί από τους δημογέροντες του χωριού συγκεντρώθηκαν στα Βάγια να οργανωθούν για τον αγώνα. Εξάλλου το έτος 1823 τέσσερις Ξηρονομάιοι, υπό τον λοχαγό Γιάννη Δρίτσουλα από τον Πρόδρομο, πήραν μέρος στη μάχη που  έγινα κατά των Τούρκων στην Κάρυστο (1-10-1823).

Τα σπίτια της, ως επί το πλείστον, είναι καινούργια μετά και το σεισμό που έπληξε το χωριό το 1981, περιβάλλονται δε από διάφορα καρποφόρα δένδρα, ενώ οι αυλές και οι προαύλιοι χώροι τους στολίζονται με πολύχρωμα λουλούδια.

Διαθέτει περικαλλή  Ιερό ναό,  αφιερωμένο στη Γέννηση της Θεοτόκου, που γιορτάζει στις 8 Σεπτεμβρίου και δύο μικρότερους Ι. Ναούς τον Άγιο Ιωάννη στον πευκώνα δίπλα στο κοινοτικό κατάστημα και τον Άγιο Δημήτριο μέσα στον ελαιώνα κοντά στο χωριό.

Διαθέτει δύο αξιόλογες πλατείες, η μία προ του επιβλητικού Μνημείο ηρώων Ξηρονομής και η άλλη στο κέντρο της αγοράς, στην οποία πραγματοποιούνται και οι πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Νότια της πλατείας Ηρώων βρίσκεται το 2θέσιο Δημοτικό Σχολείο Ξηρονομής που ανήγειρε το ίδρυμα Ωνάση μετά τον σεισμό του 1981, αφού κατεδαφίστηκε το παλιό σχολείο, δωρεάς Ανδρέα Συγγρού. 

Διαθέτει και Λαογραφικό Μουσείο με κειμήλια της λαϊκής παράδοσης του συλλέκτη παραδοσιακών αντικειμένων κ. Μπλάνο Γιώργο.

Η Ξηρονομή έχει μακρά πολιτιστική παράδοση που άρχισε με θεατρικές παραστάσεις των νέων του χωριού από το 1953 με την "Γκόλφω" και άλλα παραδοσιακά δρώμενα, της Αποκριάς ,με τις πανηγύρεις του Πάσχα μετά τον εσπερινό της Αγάπης και του Γενεθλίου της Παναγίας μας της 8ης Σεπτεμβρίου με παραδοσιακούς χορούς. Διέθετε ανέκαθεν Δραστήριους Συλλόγους όπως τον Εξωραϊστικό, τον Σύλλογο των Γυναικών από το 1996 που μαζί με την ποδοσφαιρική ομάδα  του χωριού τη θρυλική "Θύελλα" από το 1979 κρατούν ψηλά το φρόνημα του χωριού με τις επιμορφωτικές, πολιτιστικές και αθλητικές δραστηριότητες τους.

Σε απόσταση 11 χλμ. νότια του χωριού βρίσκεται η παραλία της Ξηρονομής, η Αλυκή, μια από τις ωραιότερες παραλίες της Βοιωτίας, προς την πλευρά του Κορινθιακού με φυσικό λιμάνι, γνωστό από την αρχαιότητα, την "Τίφα" από τον "Τίφυ" τον κυβερνήτη της Αργούς, που κατά μια εκδοχή ξεκίνησε από αυτό η Αργοναυτική Εκστρατεία. Στο Βάθος του λιμένα διασώζονται υπολείμματα του κάστρου της Τίφας.

Η παραλία της Αλυκής, που πήρε το όνομα της από την ομώνυμη λίμνη, είναι ένας υδροβιότοπος προστατευμένος από διεθνείς συμβάσεις. Περιβάλλεται δε από οργανωμένο οικισμό με ξενοδοχείο, καφετέριες και ψαροταβέρνες και αποτελεί πόλο έλξης επισκεπτών του ευρύτερου Βοιωτικού χώρου, αλλά και από πολύ μακρύτερα.

Η Ξηρονομή με την Αλυκή της, τόπος εξαιρετικού φυσικού κάλλους και ιστορίας, είναι ένα από τα ωραιότερα χωριά της πανέμορφης πατρίδας μας.

ΠΩΣ ΝΑ ΦΤΑΣΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΞΗΡΟΝΟΜΗ

Σας προτείνουμε να ακολουθήσετε σαν διαδρομή  την περιφερειακή οδό Θηβών-Αλιάρτου να βγείτε στην έξοδο προς Καναβάρη και θα κατευθυνθείτε προς Ξηρονομή.

Πηγή πληροφοριών -Νίκη Γαβρίλη-Καλοζούμη και διαδίκτυο.